Kredyt hipoteczny
Kredyt hipoteczny – długoterminowy kredyt bankowy, którego zabezpieczeniem jest hipoteka. Udzielany najczęściej na budowę lub zakup nieruchomości.
Ze względu na cel:
Kredyt hipoteczny – środki przekazywane są na zakup domu, mieszkania własnościowego, spółdzielczego lub innej nieruchomości. Uruchamiany w całości, bank przelewa kwotę kredytu na rachunek sprzedającego (np. dewelopera) na podstawie umowy kupna-sprzedaży.
Kredyt budowlano-hipoteczny – środki przeznaczone są na budowę domu przez osobę fizyczną, spółdzielnię lub dewelopera. Uruchamiany w całości lub transzach. Przy uruchomieniu w transzach odsetki naliczane są od wykorzystanej kwoty, a nie od całości przyznanej sumy. Do momentu uzyskania pozwolenia na zamieszkanie lub odbioru na podstawie protokołu ze spółdzielni spłacane są tylko odsetki bez kapitału. Do wniosku o kredyt załącza się kosztorys celem późniejszego rozliczenia wydatków na podstawie faktur.
Pożyczka hipoteczna – środki są przekazywane na dowolny cel (niekoniecznie związany z budową lub zakupem nieruchomości).
Ze względu na walutę:
Kredyty w walucie krajowej.
Kredyty walutowe (1.typowy walutowy, 2.denominowany)
Fundusz inwestycyjny
Fundusz inwestycyjny – forma wspólnego inwestowania polegająca na zbiorowym lokowaniu środków pieniężnych (w bardziej skomplikowanych rozwiązaniach możliwe są wpłaty w postaci np. papierów wartościowych) wpłaconych przez uczestników funduszu. Uczestnikami mogą być zarówno osoby indywidualne (osoby fizyczne), jak i osoby prawne (np. przedsiębiorstwa, miasta, gminy, związki wyznaniowe) oraz podmioty nie posiadające osobowości prawnej.
Idea funduszy inwestycyjnych bierze się z pomysłu wspólnego inwestowania wprowadzonego w USA w latach 20-tych XX w. (Investment Funds, Mutual Funds). W Europie lokalne regulacje tworzą różnorodne formy wspólnego inwestowania: Inwestment Fond, SICAV, UCITS.
Inflacja
Inflacja – wzrost ogólnego poziomu cen[1].
W praktyce inflacja na rynku konsumpcyjnym jest inna niż inflacja na rynku zaopatrzeniowym i nieco inaczej wpływa na kondycję gospodarki. Przeciwieństwem inflacji jest deflacja.
Korzystnym efektem niewielkiej inflacji może być ułatwienie renegocjacji realnej wartości niektórych cen oraz płac (zobacz też iluzja pieniądza). Inflacja często stosowana jest przez rządy państw do finansowania budżetu, dzięki wykorzystaniu zjawiska tzw. pułapki inflacyjnej.
Rewolucja semantyczna zmieniła znaczenie słów inflacja oraz deflacja, które odnosiły się do podaży pieniądza. Dziś używa się ich do określenia wzrostu lub spadku cen towarów oraz płac. Owa zmiana znaczeniowa ma istotne następstwa, gdyż odgrywa dużą rolę w kształtowaniu się przychylnego nastawienia do inflacjonizmu.
Indeks cen dóbr produkcyjnych
Indeks cen dóbr produkcyjnych (ang. Producer Price Index, PPI) – wskaźnik cen hurtowych służący do pomiaru cen ustalonych przez producentów na różnych etapach produkcji.
Dawniej ten makrowskaźnik nazwyany był wskaźnikiem cen hurtowych i został wprowadzony w 1890 roku (w USA) i jest najstarszym nieprzerwanie obliczanym indeksem przez Departament Pracy (w USA). Wzrost tego wskaźnika pozwala przewidzieć niebezpieczeństwo inflacji.
Nie ma jednoznacznego sposobu obliczania tego indeksu, co powoduje, że budzi on mniejsze zainteresowanie niż indeks cen konsumpcyjnych (CPI). Zdaniem wielu ekonomistów, indeks dla surowców stanowi jeden z najczulszych wczesnych sygnałów ostrzegających o nadchodzącej inflacji. Indeks cen dóbr produkcyjnych, określany jako stosunek cen niedetalicznych w danym roku do cen niedetalicznych w roku bazowym (przyjętym za podstawę odniesienia), ustala się między innymi dla surowców, półfabrykatów, produktów rolnych i niektórych towarów przemysłowych (tekstylia, chemikalia, tarcica, maszyny i urządzenia, ośrodki transportowe). Jest on obliczany miesięcznie dla etapów obróbki (wyznaczonych ze względu na stopień przetworzenia – wyroby gotowe, półprodukty, surowce) oraz dla grup towarów (produkty rolne i towary przemysłowe). Szacuje się go oddzielnie dla surowców i półsurowców rolniczych oraz produktów żywnościowych. Wagami przy jego obliczaniu są wielkości sprzedaży netto wymienionych grup towarów. Ceny hurtowe kalkuluje się w miarę jak produkty przechodzą przez etap wytwarzania i dystrybucji, ale przed ich sprzedażą konsumentom. Indeks cen hurtowych wyprzedza ruchy indeksu cen konsumpcyjnych o dwa lub trzy miesiące.
Główny Urząd Statystyczny
Główny Urząd Statystyczny, GUS – centralny organ administracji państwowej podległy Prezesowi Rady Ministrów zajmujący się zbieraniem informacji statystycznych na temat większości dziedzin życia publicznego i niektórych stron życia prywatnego. Do przekazywania danych obligują odpowiednie przepisy prawa (ustawa o statystyce publicznej oraz ogłaszany corocznie Program Badań Statystycznych). Dane mogą być udostępniane tylko w formie zagregowanej (opracowanej), która uniemożliwia identyfikację pojedynczych respondentów (tajemnica statystyczna).
Na czele GUS stoi Prezes GUS, który sprawuje swe funkcje w randze ministra i podlega Prezesowi Rady Ministrów. Jest wybierany na 5-letnią kadencję. Prezesowi podlega 16 urzędów statystycznych (w miastach wojewódzkich).
Prezes GUS prowadzi kilka centralnych rejestrów m.in. Krajowy Rejestr Urzędowy Podmiotów Gospodarki Narodowej (REGON) oraz Krajowy Rejestr Urzędowy Podziału Terytorialnego Kraju (TERYT).
Prezes GUS ogłasza wyłącznie komunikaty i informacje dotyczące najważniejszych wskaźników charakteryzujących sytuację społeczno-gospodarczą kraju – GUS nie prowadzi badań opinii publicznej. Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego powołuje i odwołuje Prezes Rady Ministrów spośród osób spośród osób wyłonionych w drodze otwartego i konkurencyjnego naboru. (Art. 24. 1. ustawy o Statystyce Publicznej)
Indeks cen towarów i usług konsumpcyjnych
CPI (Consumer Price Index) – indeks wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych. Najpopularniejsza na świecie miara inflacji.
Jest średnią ważoną cen towarów i usług nabywanych przez przeciętne gospodarstwo domowe. Przy obliczaniu indeksu bierze się pod uwagę tzw. statystyczny koszyk zakupów. W Polsce, GUS tworzy koszyk na podstawie badań budżetów gospodarstw domowych; co roku ustala ile i czego kupuje „uśrednione” gospodarstwo domowe, a także jaki jest udział poszczególnych produktów i usług w łącznych wydatkach. Na podstawie obserwacji zmian cen tak dobranych towarów i usług (ich lista liczy ok. 2 tys. pozycji, a ceny sprawdza się raz lub dwa razy w miesiącu) GUS oblicza wskaźnik inflacji.
Wielu ekspertów uważa, że CPI jest nie tyle miarą inflacji, co wskaźnikiem zmian kosztów utrzymania. W praktyce występują jednak różnice między koszykiem „codziennym”, a „statystycznym”. Ceny niektórych towarów czy usług rosną szybciej niż innych, konsumenci reagują też na zmiany cen, np. gdy rośnie cena wołowiny to mogą np. kupować tańszy drób (tzw. efekt substytucji). Mogą się też pojawiać nowe dobra i usługi, które z opóźnieniem pojawią się w koszyku „statystycznym”. Wskazywałoby to, że CPI przeszacowuje rzeczywistą inflację.
Innymi trudnościami w posługiwaniu się wskaźnikiem CPI są porównania w dłuższym czasie. Wynikają one z tego, że wiele towarów i usług obecnych w bieżącym koszyku nie istniało w przeszłości (np. kuchenki mikrofalowe). Część z dóbr i usług, np. komputer, figuruje na liście, ale urzędy statystyczne nie uwzględniają tego, że dzisiejszy komputer, jest zupełnie inny niż kiedyś, co może odzwierciedlać jego cena. Wskazuje się też na tzw. „nierówności inflacyjne” – różnicę w strukturze towarów i usług w strukturze wydatków różnych grup społecznych.
Bilans płatniczy
Bilans płatniczy – zestawienie (dochody – wpływy kontra wydatki – płatności) wszystkich transakcji dokonanych między rezydentami (gospodarką krajową) a nierezydentami (zagranicą) w danym okresie. Jest on sporządzany dla całej gospodarki narodowej. Bilans płatniczy Polski (za poszczególne miesiące, kwartały oraz lata) publikuje Narodowy Bank Polski. Zestawieniem komplementarnym dla bilansu płatniczego jest międzynarodowa pozycja inwestycyjna.
Bilans płatniczy strefy euro publikuje Europejski Bank Centralny, natomiast bilans handlowy Unii Europejskiej – Eurostat.
Metodyka tworzenia bilansu płatniczego różni się w zależności od kraju, jednak co do zasady powinna być zgodna z Balance of Payments Manual (BPM) publikowanym przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy. Ostatnia wersja BPM to wersja 6.
Emeryci i renciści mają obowiązek zawiadomienia ZUS o przychodach
Zakład Ubezpieczeń Społecznych przypomina, że emeryci i renciści, którzy dorabiają do swoich świadczeń, do końca lutego powinni powiadomić ZUS o osiągniętych przez siebie przychodach w 2010 r.
Przychody rozlicza się na podstawie zaświadczenia pracodawcy zatrudniającego emeryta lub rencistę. Osoby opłacające składki same za siebie (np. prowadzące działalność gospodarczą) zobowiązane są do przedstawienia oświadczenia o wysokości przychodu. W przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność, za przychód uważa się podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Zaświadczenie (oświadczenie) należy dostarczyć do oddziału ZUS, który wypłaca emeryturę lub rentę.
Z uwagi na to, że świadczenia rozliczane są rocznie lub miesięcznie (w zależności od tego, co jest korzystniejsze dla świadczeniobiorcy) wskazane jest, aby płatnik składek wykazał przychody uzyskane przez emeryta lub rencistę w kolejnych miesiącach 2010 r.
Informacja o przychodach potrzebna jest ZUS-owi do rozliczenia przysługującego świadczenia. Zgodnie z przepisami ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, osobom, których przychód osiągany z tytułu zatrudnienia, służby lub innej pracy zarobkowej albo pozarolniczej działalności podlegającej ubezpieczeniom społecznym (w tym także przychód osiągany za granicą), mieści się w przedziale pomiędzy 70 proc. a 130 proc. kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (sumarycznie dla całego 2010 r. jest to kwota między 27093,40 zł a 50316,10 zł), świadczenie przysługuje w zmniejszonej wysokości.
Przychód w kwocie wyższej niż 130 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia powoduje zawieszenie emerytury lub renty, zaś przychód nie przekraczający 70 proc. nie wpływa na wysokość wypłacanego świadczenia.
Bez względu na wysokość osiąganego przychodu nie podlegają zawieszeniu ani zmniejszeniu świadczenia osób mających ustalone prawo do emerytury i ukończone 60 lat – kobiety i 65 lat – mężczyźni, a także osób, które pobierają z ZUS renty dla inwalidów wojennych, inwalidów wojskowych, których niezdolność do pracy pozostaje w związku ze służbą wojskową, oraz rent rodzinnych przysługujących po osobach uprawnionych do tych świadczeń. Wymienione osoby nie muszą powiadamiać ZUS-u o osiąganych zarobkach.
Obliczanie wynagrodzenia za czas urlopu
Jeśli wynagrodzenie pracownika składa się (w całości lub części) ze składników zmiennych, ustalamy średnią wypłaconych składników z 3 lub 12 miesięcy (jeśli wysokość składników znacznie się wahała). W podstawie wymiaru wynagrodzenia urlopowego uwzględniamy premie (jeśli nie są wypłacane sporadycznie lub za spełnienie danego zadania), wynagrodzenie za nadgodziny oraz dodatek funkcyjny.
Za czas wykorzystywania urlopu wypoczynkowego pracownikowi przysługuje wynagrodzenie, jakie otrzymałby, gdyby w tym czasie pracował. Oznacza to, że pracownik nagradzany stałą stawką miesięczną w miesiącu wykorzystywania urlopu otrzyma takie same wynagrodzenia, jak co miesiąc. Nie ma w jego przypadku potrzeby dokonywania dodatkowych obliczeń. Jeśli jednak pracownik jest nagradzany wynagrodzeniem składającym się ze zmiennych składników – należy ustalić tzw. średnią urlopową. Ustala się ją z okresu 3 miesięcy poprzedzających miesiąc wykorzystywania urlopu. Okres ten może być jednak wydłużony do 12 miesięcy, jeśli wysokość zmiennych składników wynagrodzenia znacznie się wahała.
Oddanie krwi pomniejsza dochód
Każda osoba, która w 2010 roku oddała krew może pomniejszyć dochód o 130 zł za każdy litr darowizny. Przepisy w sposób szczególny traktują podatników, którzy honorowo oddają krew. Przewidują dla nich ulgę podatkową. Polega ona na odliczeniu od dochodu ekwiwalentu za każdy litr oddanej krwi.
Ulga ta jest podwójnie limitowana. Z jednej strony odliczenia dokonuje się do wysokości ekwiwalentu pieniężnego za pobraną krew. Trzeba więc pomnożyć ilość oddanej krwi przez wysokość przysługującego za nią ekwiwalentu. Z drugiej strony, ulga na krew jest odliczeniem dokonywanym w ramach przekazywanej darowizny i odliczenie podatkowe z tego tytułu może wynieść nie więcej niż 6 proc. dochodu. Oznacza to, że jeśli kwota stanowiąca 6 proc. dochodu podatnika jest niższa od przysługującego ekwiwalentu za krew, podatnik w zeznaniu nie będzie mógł odliczyć więcej niż właśnie tę kwotę odpowiadającą 6 proc. dochodu.
Za każdy litr oddanej honorowo krwi podatnik pomniejszy swój dochód o 130 zł. Dotyczy to także bezpłatnego oddawania osocza lub innych składników krwi. Pomniejszając swój dochód w związku z oddaniem krwi zmniejsza się podstawa opodatkowania.
Z ulgi na krew mogą skorzystać zarówno podatnicy opłacający PIT według skali PIT, jak i podatnicy ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. Ryczałtowcy, oddając honorowo krew, pomniejszą swój przychód, bo oni nie uwzględniają w swoich rozliczeniach kosztów uzyskania przychodów i opłacają podatek od przychodu.
Odliczenia z tytułu oddania krwi dokonuje się po zakończeniu roku. Specjalne rubryki do wpisania odliczenia z tego tytułu znajdują się w zeznaniach PIT-37 lub PIT-36 (składanych do 30 kwietnia roku następującego po roku, którego zeznanie dotyczy, w rozliczeniu za 2010 rok jest to 2 maja 2011 r., bo 30 kwietnia to sobota) oraz PIT-28 (składanego do 31 stycznia roku następującego po roku, którego zeznanie dotyczy).
Korzystając z ulgi na krew, do zeznania trzeba dołączyć załącznik PIT/O. Załącznik ten jest niezbędny do wykazania kwoty odliczanej w ramach ulgi na krew.
